Dr. Sedat Irgıl
Birisi size daha sağlıklı yaş almayı öğretiyorsa dinleyin.
Yok, ölümsüzlüğü satıyorsa cüzdanınızı kontrol edin.
Longevity (uzun ömür / sağlıklı yaşlanma) alanı hızla büyüyor — ve onunla birlikte büyüyen bir de
“cambaz” popülasyonu var. Bu kılavuz, bilimsel görünen ama bilimsel olmayan söylemleri
tanımanıza yardımcı olacak 14 tipik işareti iki bölümde listeliyor. Bir hesap, bir sunum ya
da bir “uzman” bu listedeki maddelerin çoğuna uyuyorsa, kaynağı bir kez daha sorgulamakta fayda var.
önce dolu, sonra boş: satış mekaniği
Tek ürün… tek serum… tek peptit… tek cihaz… tek damla… tek frekans… Eğer bir şey gerçekten
her şeye iyi geliyorsa, büyük ihtimalle hiçbir şeye gerçekten iyi gelmiyordur.
Bilim kişiye özeldir. Şov herkese.
Bilimde mucize yoktur. Hipotez vardır, çalışma vardır, kanıt vardır. “Mucize”, “devrim”,
“ölümsüzlük”, “gençlik sırrı” sözleri arttıkça şüphe de artmalı.
Bir fare çalışmasını anlatır, sonra sanki bütün insanlık gençleşmiş gibi konuşur. Farelerde
çalışan binlerce yöntem var — ama fareler hâlâ laboratuvarda, biz hâlâ yaşlanıyoruz.
Kan tahlili gerekmez, muayene şart değil, risk analizi boş ver — ama tedavi hazır. Sunumun
finali bilim değil satış sayfasıdır.
Gerçek hekim önce ölçer, sonra düşünür, en son önerir.
“Doktorlar bilmiyor.” “Üniversiteler saklıyor.” “İlaç şirketleri korkuyor.” Komplo arttıkça
bilim azalır — ve selfie sayısı bilimsel makale sayısını geçer.
Dün resveratrol, bugün spermidin, yarın NAD, öbür gün eksozom… Takviyeler moda olabilir;
bilim kolay kolay moda değiştirmez. Yine de her cümlesi yüzde yüz kesindir.
Eleştiriye tahammülü yoktur. Soru soranı engeller, farklı görüşü düşman ilan eder.
Oysa bilim alkışla değil, itirazla gelişir.
söylem, unvan ve kostüm mekaniği
Bir kişide işe yaraması, milyonlarca kişide işe yarayacağı anlamına gelmez. Bilim anılara
değil veriye güvenir. “Bilmiyorum” diyemez; yaşam tarzını küçümser.
“Bunu yaptırmazsan geç kalırsın.” Korku, insanlık tarihinin en eski pazarlama yöntemidir.
İki insanın parmak izi bile aynı değilken, tedavisi nasıl aynı olabilir?
Beyaz önlük kiralanabilir, takım elbise satın alınabilir, takipçi satın alınabilir. Ama
bilgi, deneyim, etik ve klinik akıl satın alınamaz.
Akıllı saat, akıllı yüzük, akıllı bileklik, kırmızı ışık, soğuk banyo, 12 takviye, sekiz
cihaz… Sonunda cüzdan incelir; biyolojik yaş çoğu zaman yerinde durur.
Bilimsel makale çıkmadan video hazırdır. Klinik çalışma bitmeden reklam başlar. Trend olan
konu neyse, ertesi gün “uzmanı” da hazırdır.
Beyaz önlüğü giyince kendini Nobel adayı sanır. Stetoskop boynundadır ama hastaya
dokunmaz. Oysa bilim dekor değildir.
Fiyat yükseldikçe etkinliğin de arttığını ima eder. Oysa tıpta pahalı olmak faydalı olmak
değildir. Bazen en güçlü longevity reçetesi: spor ayakkabısı, iyi bir uyku, Akdeniz tipi
beslenme, sağlam dostluklar ve düzenli sağlık kontrolüdür.
özet
Ölçmeyen, sorgulanmaktan kaçan ve her derde deva satan her ses — bilim değil, şovdur.
